To Bio or not to Bio. Is dat nou echt de vraag?

Zaterdag 9 maart verschijnt een fors artikel in de Volkskrant waarin culinair journalist Mac van Dinther de ‘pro’s and cons’ van zowel gangbare als biologische landbouw belicht. Niet minder dan anderhalve pagina vol feiten en vragen, om te eindigen met een alinea waarin alle feiten overboord gaan en hij zijn gevoel laat spreken. Met een hartstochtelijk pleidooi voor biologisch laat hij zien deel uit te maken van een trend: biologisch is beter want het voelt beter.

Een week later geven Ronald van Veldhuizen en Hidde Boersma – journalisten van dezelfde krant – een stevig antwoord op dat iets te gemakkelijke trenddenken van Van Dinther, onder de kop ‘Biologisch eten is niets meer dan een tegeltje aan de wand dat het geweten sust’. De strekking van hun antwoord: biologisch is niet het antwoord op de vragen die voor ons liggen, we moeten verder zoeken. Zij signaleren dat in de discussie rond voedsel in Nederland twee kampen zijn ontstaan: zij die vóór de sterk regelgedreven biologische manier van landbouw zijn en zij die uit pragmatische overwegingen kiezen voor de gangbare intensieve landbouw. Want zoals de voorstanders van de gangbare landbouw aanvoeren: ‘Hoe kun je anders een wereldbevolking voeden?” Maar zijn dit daadwerkelijk de enige twee opties?

Mac van Dinther maakt ons al jaren deelgenoot van zijn zoektocht naar ‘hoe het anders moet’. Vraag is wel of de onderbuik van Van Dinther hierin mee mag praten. Hij is immers journalist en zou beroepshalve ‘waarheidsvinding’ als doel moeten hebben. Daarin is geen plaats voor gevoelens en onderbuikcitaten. Vraag is ook, of de keuze zo beperkt (bio of ‘gangbaar’) is als het artikel doet geloven.

Een voorbeeld om te verduidelijken dat de rücksichtsloze keuze voor regelgedreven biologisch niet de oplossing is: om de bedrijfsvoering te verduurzamen besluit een biologische geitenkaasmakerij om zijn bokjes niet meer te laten vernietigen, maar vet te mesten op eigen boerderij. Een hele stap voorwaarts, ware het niet dat hij door SKAL wordt verplicht om biologisch melkpoeder te gebruiken. Dat maakt het vlees zo gruwelijk duur, dat “vermarkten” uitgesloten is.

Het is slechts een voorbeeld van de bio-reguleringsdrift die de broodnodige verandering bemoeilijkt en daarmee verbetering onmogelijk maakt. Zo wordt het keurmerk een juk. Keurmerken zijn allemaal regelgedreven en geven de producent te weinig vrijheden om te vernieuwen. En daarbij komt: hoe ouder het keurmerk, hoe rigider.

Toch tekent zich heel voorzichtig een zoeken naar een derde weg af. Nu nog vaak naamloos of te klein om door een groot publiek herkend te worden…. die groene asperges van een energetisch self sustaining akkerbouwbedrijf; of die bijzondere kaas van melk van in het wild lopende koeien, gemolken door een robot; vis uit de flyshootvisserij. Weinigen kennen het uit de winkel. Is het biologisch? Nee. Gangbaar? Ook niet. Wat dan wel? Tsja, moet alles in een categorie? Raken we van slag als iets niet in het hokje ‘bio’ noch in ‘gangbaar’ past? Feit is dat zowel gangbaar (met zijn gebruik van pesticiden, monoculturen, kunstmest op basis van aardolie en efficiëntie-gedreven veehouderij) als biologisch (met zijn lage opbrengsten, identieke bemestingsvraagstukken, areaalgebruik en kromme regelgeving op vele vlakken) geen soelaas biedt. Het moet dus anders. Maar dat ‘anders’ moet dan wel mogelijk gemaakt worden. Zie daar de kritiek van van Veldhuizen en Boersma op van Dinther: hij blijft hangen in een één-op-één duel, terwijl hij zou moeten zien dat er veel meer partijen op de tatami staan.

De oplossing om weg te komen van rigide keurmerken ligt voor het grijpen en is overal om ons heen. Systemen waar de wijsheid van ons allen, en het vertrouwen dat we hebben in elkaars (opgetelde) mening zwaar wegen. Denk aan iens.nl, maar ook vergelijkingssites voor huizen, witgoed, auto’s en wat al niet meer. Met z’n allen weten we meer dan welke encyclopedie dan ook. Wikipedia bewijst dat onomstotelijk. En dat, zonder dat we allemaal expert moeten worden.

Het systeem van keurmerken is achterhaald, zoals veel zaken in onze maatschappij inmiddels zijn ingehaald door de stand van de techniek. De verduurzaming van ons voedselsysteem is gebaat bij verandering en dus bij betrokkenheid van ons allemaal omdat we het er dan – op waardes – over kunnen hebben. Het constant vergelijken van slechts twee systemen (biologisch en gangbaar) die beiden grove fouten hebben helpt daarbij niet. Dat zou bij uitstek journalisten als Mac van Dinther zich moeten realiseren. Producenten maken zich voorzichtig vrij uit de dwang van keurmerken. Dat moeten we – journalisten voorop – herkennen. Mac, doe je werk.

Post to Twitter

Transparantie in de keten? Nologologo

Producent, vergeet logo’s en labels. Vertel transparant je verhaal. Het waarom achter jouw keuzes. Laat de consument oordelen en faciliteer dat zodat je in gesprek kunt gaan. Value-based, niet rule-based. Maak van jouw verduurzaming een traject. Samen met je belangrijkste stakeholders: de consumenten die jouw product eten of drinken.

Consument, vergeet logo’s en labels. De achterliggende regeltjes zijn pas inzichtelijk na lange studie en veel moeite. En dan blijkt dat ze helemaal niet doen wat je van tevoren had gedacht. Kijk mee in de keten en geef je oordeel. Treed in contact met de producent (of dat nu een bakker, boer, slager of multinational is) en stuur mee. Duurzaamheid is niet één ding. het omvat heel veel en dat kunnen we niet overlaten aan de overheid, de markt of de NGO’s.

Overheid, vergeet logo’s en labels. U wilt dat we VERduurzamen. Dat is een werkwoord, een proces. Faciliteer dat proces door transparantie te belonen. Middels jullie eigen criteria voor inkoop stuur je al behoorlijk mee. Beloon die koplopers en praat mee. Als onderdeel van een groter geheel. Keurmerken remmen de innovatie af tot stilstand, doordat ze werken met regels en controles. Met de kennis van gisteren wordt vandaag bepaald hoe het moet. en hoe komen we dan gezamenlijk bij morgen? Innovatie komt bij uitstek vanuit kleine spelers. MKB. Help hen. Meer dan je de Grote Spelers helpt.

Post to Twitter